การแปลอัตโนมัติ: ความก้าวหน้าและปัญหา

แนวคิดเรื่องการแปลข้อความโดยอัตโนมัติเกิดขึ้นพร้อมกับการกำเนิดของเครื่องคอมพิวเตอร์อิเล็กทรอนิกส์

ในปี 1949 นักคณิตศาสตร์ У. Вирер ได้เสนอให้วงการวิทยาศาสตร์นำคอมพิวเตอร์มาใช้ในการแปล นับแต่นั้นมาเกือบเจ็ดสิบปีแล้ว แต่ภารกิจนี้ก็ยังไม่สำเร็จลุล่วงอย่างสมบูรณ์ และคงยากที่จะทำให้สำเร็จได้ในอนาคตอันใกล้ สาเหตุเป็นเพราะหากกำหนดโจทย์อย่างถูกต้องแล้ว «โปรแกรมแปลภาษาด้วยคอมพิวเตอร์» ก็แทบจะเทียบได้กับ «ปัญญาประดิษฐ์» ซึ่งในปัจจุบันยังเกินขีดความสามารถที่จะสร้างขึ้นได้

ในช่วงแรกของการพัฒนาโปรแกรมแปลภาษา ความพยายามมุ่งเน้นไปที่การทำให้โครงสร้างทางภาษา ทั้งไวยากรณ์และความหมายเป็นระบบอย่างเป็นทางการ รวมถึงมีการทดลองนำข้อมูลนอกภาษาเข้ามาใช้ด้วย ผลลัพธ์ที่ได้ค่อนข้างดีสำหรับภาษาวิเคราะห์ เช่น ภาษาอังกฤษ ภาษาเยอรมัน และภาษาอื่น ๆ ส่วนภาษาสังเคราะห์ เช่น ภาษารัสเซีย กลับมีผลลัพธ์ด้อยกว่ามาก เนื่องจากมีไวยากรณ์ซับซ้อนกว่าและมีกฎการสร้างประโยค «ที่ถูกต้อง» หลากหลายกว่า

แบบจำลองการแปลเชิงอัลกอริทึมที่พยายามนำมาใช้ในโปรแกรมแปลอัตโนมัติประกอบด้วยบล็อกสองกลุ่ม ได้แก่ บล็อกวิเคราะห์ข้อความต้นฉบับ และบล็อกสร้างข้อความในภาษาปลายทาง สำหรับภาษาต้นฉบับ จะมีการวิเคราะห์ด้านสัณฐานวิทยา คำศัพท์ วากยสัมพันธ์ และความหมาย ส่วนภาษาปลายทางจะมีการสร้างข้อความด้านวากยสัมพันธ์ ความหมาย และสัณฐานวิทยา

ในปัจจุบันเป็นที่เข้าใจกันแล้วว่า วิธีการแบบเป็นทางการนั้นใช้ได้ แต่ก็ทำได้ยาก

การเพิ่มประสิทธิภาพของหน่วยประมวลผลและความจุหน่วยความจำที่มากขึ้น ทำให้เกิดการแสวงหาแนวทางแก้ไขโดยอาศัยประสบการณ์ที่ได้จากการวิเคราะห์ภาษาอย่างเป็นทางการและการใช้ฐานข้อมูล การวิเคราะห์เบื้องต้นช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องค้นหา «ตัวอย่าง» ให้เหลือในระดับที่จัดการได้ จากนั้นจึงเลือกประโยคในภาษาปลายทางที่เหมาะสมที่สุดจากฐานข้อมูล

แนวทางนี้ช่วยให้แปลประโยค «ในชีวิตประจำวัน» ที่ไม่ซับซ้อนได้ในระดับที่ยอมรับได้ การใช้พจนานุกรมเฉพาะทาง (ซึ่งเป็นการใช้ข้อมูลพื้นหลังทางอ้อม) ยังช่วยให้แปลข้อความทางเทคนิคได้ค่อนข้างมีคุณภาพอีกด้วย

การแปลด้วยคอมพิวเตอร์ในฐานะกระบวนการที่เป็นทางการนั้น ตัดความรู้ที่ผู้แปลมีเกี่ยวกับโลกภายนอกซึ่งไม่ได้ถ่ายทอดผ่านคำพูด บริบทในความหมายกว้างที่ประโยคซึ่งกำลังแปลปรากฏอยู่ จุดประสงค์ของการแปล และความหลากหลายของโลกออกไปทั้งหมด ดังนั้น การแปลประเภทนี้จึงเป็นผู้ช่วยชั้นดีสำหรับมนุษย์ได้ แต่ก็เป็นได้เพียงเท่านั้น การแปลด้วยเครื่องและเครื่องมืออัตโนมัติที่เกี่ยวข้องเหมาะสำหรับการสื่อสารขั้นพื้นฐาน (ในร้านอาหาร ระหว่างเดินทาง หรือบนถนน) และมีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับผู้เชี่ยวชาญที่แปลข้อความทางเทคนิคเฉพาะด้าน ผู้ใช้หรือผู้เชี่ยวชาญสามารถปรับแก้คำแปล «ที่ฟังไม่เป็นธรรมชาติ» ซึ่งคอมพิวเตอร์เสนอมา ให้กลายเป็นข้อความที่เป็นไปตามหลักภาษาและใช้ศัพท์เฉพาะในสาขาของตนได้ในเวลาไม่นาน จึงช่วยประหยัดเวลาในการพิมพ์

อย่างไรก็ตาม คงยังคาดหวังไม่ได้ว่าคอมพิวเตอร์จะแปลวรรณกรรมเรื่อง «ผู้พเนจรผู้ต้องมนตร์» ของ Н.С. Лесков เป็นภาษาอังกฤษได้ การสร้างปัญญาประดิษฐ์ให้สำเร็จยังอีกไกล ดังนั้น หากต้องการแปลเอกสารจากภาษาใดก็ตาม ขอแนะนำให้ใช้บริการผู้เชี่ยวชาญจากสำนักงานแปลโดยเฉพาะ